Nocturne (Dạ khúc) trong âm nhạc cổ điển thường gợi cho ta hình ảnh của những đêm tĩnh lặng, những nỗi niềm sầu muộn và sâu kín. Nhắc đến Nocturne, hầu như ai yêu nhạc cũng nghĩ ngay đến Frédéric Chopin.
Nhưng thực ra, người khai sinh ra thể loại tuyệt đẹp này lại là một nhạc sĩ người Ireland tên là John Field.
Về mặt cấu trúc, John Field đã định hình một chiếc "khuôn" hoàn hảo cho Dạ khúc: tay trái đệm những dải arpeggio (hợp âm rải) uốn lượn, nhịp nhàng như những gợn sóng, làm nền cho tay phải cất lên một giai điệu cantabile (du dương như giọng hát).
Chopin không tạo ra Nocturne, nhưng ông đã vay mượn định dạng ấy để đưa nó lên một đỉnh cao mới. Chopin trân trọng âm nhạc của Field đến mức ông thường xuyên dùng các bản Nocturne của người tiền bối làm bài tập cho học trò. Ông muốn mượn nhạc của Field để rèn luyện touch (kỹ thuật chạm phím), dạy họ cách làm cho tiếng đàn piano thực sự "biết hát".
Có một giai thoại khá thú vị là Field từng nhận xét âm nhạc của Chopin mang "tài năng của phòng bệnh" – ý chê nhạc của Chopin quá sầu não, ủy mị. Dù vậy, Chopin chưa bao giờ gạt bỏ di sản của Field. Ngược lại, ông đắp bồi thêm cho Nocturne những vòng hòa âm phức tạp, những nốt ornamentation (hoa mỹ) tinh xảo và một chiều sâu cảm xúc mãnh liệt mà trước đó chưa ai chạm tới.
Các bạn thử nghe một vài tác phẩm để thấy sự tiếp nối và vươn tầm tuyệt vời này nhé.
Đầu tiên, hãy nghe sự thuần khiết, êm đềm và trong vắt của người mở đường:
John Field – Nocturne No. 1 in E-flat Major
Và rồi nghe bản kế thừa vô cùng nổi tiếng của Chopin, viết cùng ở giọng Mi giáng trưởng. Vẫn là nhịp điệu lượn sóng ấy, nhưng giai điệu đã trau chuốt, lãng mạn và mang một nỗi u buồn sâu thẳm hơn rất nhiều:
Chopin – Nocturne Op. 9 No. 2 in E-flat Major
Để thấy Chopin đã dần bứt phá và thoát khỏi cái bóng của Field như thế nào, các bạn có thể nghe sự mơ màng trong bản Nocturne No. 5 của Field, rồi chuyển ngay sang bản Nocturne Op. 27 No. 2 của Chopin. Ở giai đoạn này, âm nhạc của Chopin không chỉ dừng lại ở sự êm dịu đơn thuần. Nó cuộn trào, kịch tính, lộng lẫy và mang tính triết lý sâu sắc.
John Field – Nocturne No. 5 in B-flat Major
Chopin – Nocturne Op. 27 No. 2 in D-flat Major
Nghệ thuật luôn tĩnh lặng mà tiếp nối nhau như thế. Cần một John Field vạch ra những nét phác thảo đầu tiên trong đêm tối, và cần một thiên tài như Chopin để biến những đêm sương lạnh ấy thành một cõi mộng vĩnh hằng.